Nie wstydź się wiary w dobro. Nie rezygnuj z zachwytu – C.S. Lewis Opowieści z Narnii

Każdy z nas ma swoją książkę dzieciństwa. Jedną, najważniejszą. Tę, do której wraca w trudnych chwilach dorosłego życia, gdy świat staje się zbyt głośny, zbyt szybki albo zbyt wymagający.

Dla wielu z nas pierwszą prawdziwą bramą do świata wyobraźni był cykl Opowieści z Narnii autorstwa C. S. Lewisa, jeden z najważniejszych cykli literatury dziecięcej i młodzieżowej XX wieku.

Fenomen czytelniczy Opowieści z Narnii mówi sam za siebie. Od momentu publikacji pierwszego tomu w 1950 roku cykl sprzedał się w ponad 100 milionach egzemplarzy, został przetłumaczony na kilkadziesiąt języków i na trwałe wszedł do kanonu światowej literatury dziecięcej. To jedna z tych serii, które nie tylko zdobyły masową popularność, także dzięki adaptacjom filmowym, ale przekroczyły granice wieku, kultury i epoki. Opowieści z Narnii czytają dzieci, nastolatki i dorośli, często wracając do nich na różnych etapach życia.

Książki czytane w dzieciństwie mają szczególną moc. To wtedy książki nie są jeszcze „lekturami”, lecz światami, do których się wchodzi całym sobą. To one kreują pierwsze marzenia i podpowiadają, kim moglibyśmy być w przyszłości. Nie tylko uczą czytać i śledzić fabułę, lecz także pomagają zrozumieć emocje, relacje i moralne wybory. Kształtują naszą wyobraźnię, uczą odróżniać dobro od zła i pokazują, że świat jest większy, bardziej złożony i bardziej fascynujący, niż się wydaje. Opowieści z Narnii są przykładem literatury, która rośnie razem z czytelnikiem.

Cykl składa się z siedmiu tomów opowiadających o magicznej krainie Narnii, dostępnej dla dzieci z naszego świata w chwilach przełomowych. Lewis tworzy przestrzeń, która działa jak lustro dla ludzkich doświadczeń. Narnię zamieszkują mówiące zwierzęta, fauny, olbrzymy i czarownice, ale sednem opowieści pozostają zawsze ludzkie wybory. Bohaterowie trafiają do świata, w którym muszą nauczyć się odpowiedzialności, odwagi i wierności własnym wartościom. Magia nie zwalnia ich z konsekwencji, przeciwnie, uwydatnia wagę każdego czynu.

Nie jest to magia efektowna ani widowiskowa. To magia głęboko związana z porządkiem moralnym świata, z rytmem natury, ze słowem i z pamięcią. Narnia nie jest krainą chaosu, lecz światem rządzonym wewnętrzną logiką, w którym każde zaklęcie, proroctwo czy cud ma swoje konsekwencje. Lewis buduje Narnię jako przestrzeń żywą, reagującą na dobro i zło. Drzewa, rzeki i zwierzęta mają świadomość, historię i głos oraz potrafią opowiadać własną przeszłość. Przyroda w Narnii nie jest tłem dla wydarzeń, lecz pełnoprawnym uczestnikiem świata.

Magia przejawia się tu w ożywieniu tego, co w rzeczywistości bywa nieme: lasów, kamieni i gwiazd. Czytelnik ma poczucie, że Narnia „oddycha”, że rozkwita lub obumiera w zależności od moralnego stanu swoich mieszkańców. Zima rządzona przez Białą Czarownicę nie jest jedynie porą roku, lecz metaforą świata zamrożonego przez strach i tyranię. Powrót wiosny staje się znakiem odnowy, nadziei i przywrócenia równowagi.

Magia Narnii jest także magią opowieści i słowa.

Proroctwa, pieśni i dawne historie mają realną moc sprawczą. To, co zostaje wypowiedziane, zapisane lub zapamiętane, wpływa na bieg wydarzeń. Lewis przypomina, że opowieści nie są niewinne ani obojętne. Kształtują tożsamość, uczą wartości i przekazują sens. Pamięć o dawnych czasach, o Aslanie i o wcześniejszych królach bywa jedynym źródłem oporu wobec zła.

Istotnym elementem tej magii jest także jej ograniczenie. Nie każdy ma do niej dostęp i nie każdy potrafi z niej korzystać właściwie. Czarownice i uzurpatorzy używają jej do kontroli i dominacji, podczas gdy prawdziwa moc Narnii objawia się w bezinteresowności, poświęceniu i lojalności. Lewis wyraźnie rozróżnia magię, która zniewala, od tej, która wyzwala. To rozróżnienie nadaje światu Narnii wyraźny wymiar etyczny.

Powstanie Narnii jest głęboko związane z osobistymi doświadczeniami C. S. Lewisa. Dorastał on w cieniu I wojny światowej, a jako dorosły przeżył także II wojnę światową, bombardowania Londynu i doświadczenie masowej traumy. Pisał Narnię w czasach, gdy Europa próbowała odbudować się po katastrofie, a dzieci mierzyły się z lękiem, stratą i poczuciem niepewności. Nieprzypadkowo więc bohaterami cyklu są właśnie dzieci, często wyrwane z bezpiecznego świata i rzucone w rzeczywistość wymagającą odwagi, odpowiedzialności i moralnych wyborów.

Lewis chciał stworzyć opowieść, która nie będzie eskapistyczną bajką, lecz historią dającą nadzieję i sens. Podkreślał, że pisał książki mówiące dzieciom prawdę o świecie, ale bez odbierania im wiary w dobro. Zło istnieje w Narnii realnie i bywa brutalne, lecz nigdy nie jest wszechwładne.

Lewis pokazuje, że świat jest miejscem konfliktu, ale także odpowiedzialności. Każda postać, nawet najmniejsza, ma znaczenie, a wybory dokonywane w chwilach słabości mogą prowadzić zarówno do upadku, jak i do odkupienia. To właśnie ta równowaga między mrokiem a nadzieją sprawia, że Opowieści z Narnii czytamy w każdym wieku.

Pod powierzchnią baśni kryją się pytania, które dorosły czytelnik rozpoznaje natychmiast: o władzę i jej nadużycia, o lojalność, zdradę, stratę i sens poświęcenia. Ta podwójna adresowalność sprawiła, że cykl stał się literaturą „rodzinną” w najpełniejszym znaczeniu tego słowa, przekazywaną z pokolenia na pokolenie.

Opowieści z Narnii powstały w odpowiedzi na doświadczenie świata po katastrofie. Dzieci w książkach Lewisa często trafiają do Narnii w momencie chaosu: wojny, ewakuacji i rozpadu znanego porządku. To echo powojennej Europy, ale także uniwersalne doświadczenie dorastania w czasach kryzysu. Lewis sugeruje, że dorosłość nie polega na utracie wrażliwości, lecz na umiejętności zachowania jej mimo cierpienia.

Dlaczego więc nadal sięgamy po Narnię? Żyjemy w świecie, który znów wydaje się niestabilny, naznaczony wojnami, kryzysem klimatycznym, niepewnością ekonomiczną i przeciążeniem informacyjnym. W takich czasach szczególnie potrzebujemy opowieści, które porządkują rzeczywistość. Opowieści z Narnii oferują taki porządek, ale nie poprzez uproszczenie świata. Pokazują, że sens nie polega na braku zagrożeń, lecz na sposobie, w jaki na nie odpowiadamy.

Współczesny czytelnik wraca do Narnii także dlatego, że cykl Lewisa przypomina o wartości wyobraźni jako narzędzia przetrwania. Wyobraźnia nie jest tu ucieczką od rzeczywistości, lecz sposobem jej oswajania. Pozwala nazwać lęki, nadać im formę i sprawdzić, jak można je pokonać. W świecie zdominowanym przez szybkie bodźce i powierzchowne narracje Opowieści z Narnii oferują doświadczenie głębokiego zanurzenia w historii, która uczy cierpliwości, uważności i wiary w sens opowieści. Narnia pozostaje światem otwartym, w którym każdy czytelnik może odnaleźć coś własnego.

Fenomen Opowieści z Narnii polega na tym, że są to książki o dorastaniu, które nie każą rezygnować z marzeń. Przypominają, że wrażliwość i ciekawość świata nie są oznaką naiwności, lecz odwagi. Wracamy do nich, bo chcemy sobie przypomnieć, kim byliśmy, zanim nauczyliśmy się tłumić zdziwienie, zachwyt i nadzieję. I dlatego, że wciąż potrzebujemy opowieści, które mówią, iż nawet w najciemniejszych czasach warto wierzyć, że za drzwiami szafy może kryć się świat, w którym dobro ma sens.

Dla dzieci magia Narnii jest obietnicą, że rzeczywistość kryje więcej, niż widać na pierwszy rzut oka. Dla dorosłych staje się przypomnieniem, że świat bez wyobraźni traci głębię. Lewis pokazuje, że magia nie znika wraz z dorastaniem, jeśli tylko nie zrezygnujemy z uważności i zdolności do zachwytu. W tym sensie Opowieści z Narnii można czytać jak mapę prowadzącą z powrotem do własnych marzeń, do tej części nas samych, która wciąż chce wierzyć, że dobro, odwaga i ciekawość świata mają znaczenie.

More reviews from Hanna Simonis here