By Hanna Simonis

Nieoswojona namiętność – Wichrowe wzgórza Emily Brontë wciąż fascynują czytelników i twórców kina.

Nowa filmowa adaptacja Wichrowych wzgórz znów rozbudziła dyskusję wokół jednej z najbardziej niepokojących historii miłosnych w literaturze.

Fennell, znana z wyrazistego stylu i zamiłowania do psychologicznej intensywności, odczytuje historię Heathcliffa i Katarzyny jako dramat obsesji oraz walki o władzę w relacji. Jej film, bardziej świadomy teatralności emocji niż surowy, to kolejna próba interpretacji jednej z najsłynniejszych powieści wszech czasów, wymykającej się jakimkolwiek ramom czy schematom – dzieła radykalnego, mrocznego i niejednoznacznego.

Powieść Wichrowe wzgórza autorstwa Emily Brontë wciąż okazuje się bardziej fascynująca i niepokojąca niż jakakolwiek jej ekranizacja.

Każde kolejne pokolenie twórców próbuje zmierzyć się z powieścią Wichrowe wzgórza autorstwa Emily Brontë, jakby chciało sprawdzić, czy ten XIX-wieczny tekst wciąż z równą siłą i aktualnością potrafi ranić, prowokować i fascynować. I za każdym razem okazuje się, że potrafi. Bo to nie jest klasyczna opowieść o miłości. To studium obsesji, dumy i niszczącej siły namiętności, która nie zna granic ani moralnych hamulców.

Opublikowana w 1847 roku powieść Brontë od początku wywoływała kontrowersje. W epoce wiktoriańskiej uznano ją za zbyt brutalną emocjonalnie, zbyt mroczną i pozbawioną moralnej jednoznaczności. Powiedzenie jednak, że autorka wyprzedziła swoje czasy, to stanowczo za mało. Stworzyła historię, która niezależnie od czasów i trendów – również dziś, w epoce mediów społecznościowych i popkulturowych wzorców miłości utrwalonych przez kino i seriale – prowokuje sposobem myślenia o emocjach, władzy i związkach, kwestionując granice autonomii, tożsamości i emocjonalnej odpowiedzialności.

Jej narracja szkatułkowa, dystans wobec bohaterów i brak jednoznacznych ocen sprawiają, że historia opowiadana jest jak legenda podsłuchana z oddali, zniekształcona przez pamięć i uprzedzenia.

Heathcliff i Katarzyna – miłość czy obsesja?

Heathcliff pozostaje jednym z najbardziej fascynujących i zarazem niepokojących bohaterów literatury. Przygarnięty jako dziecko do Wichrowych Wzgórz, doświadcza odrzucenia i upokorzenia, które kształtują jego dorosłe życie. Jego uczucie do Katarzyny nie jest czułe ani budujące. To namiętność totalna, podszyta gniewem i dumą, gotowa niszczyć wszystko wokół. Gdy Katarzyna wybiera małżeństwo z Edgarem Lintonem, Heathcliff nie tylko cierpi – on przekształca miłość w plan zemsty, który obejmie kolejne pokolenia.

Katarzyna również nie jest niewinną ofiarą ani romantyczną heroiną. Jest impulsywna, dumna i rozdarta między pragnieniem absolutnej jedności z Heathcliffem a potrzebą społecznego bezpieczeństwa. Jej słynne wyznanie, że ona i Heathcliff są jednością, nie brzmi jak deklaracja harmonii, lecz jak zapowiedź katastrofy. W świecie Brontë miłość nie prowadzi do spełnienia. Jest siłą żywiołową, która przekracza granice rozsądku i niszczy domy, relacje, przyszłość.

Ogromną rolę w Wichrowych wzgórzach odgrywa przestrzeń. Wrzosowiska Yorkshire nie są jedynie malowniczym pejzażem, lecz odzwierciedleniem wewnętrznego stanu bohaterów. Surowe, wietrzne, nieokiełznane, współtworzą ich charakter. Dwa domy – Wichrowe Wzgórza i Drozdowe Gniazdo – symbolizują dwa porządki: dzikość i konwenans, instynkt i społeczną formę. Żaden z nich nie okazuje się przestrzenią bezpieczną.

Adaptacja Emerald Fennell – najnowsza próba odczytania klasyki

W tym kontekście adaptacja Emerald Fennell wydaje się jedynie kolejnym komentarzem do powieści. Reżyserka podkreśla psychologiczną grę między bohaterami, eksponując toksyczność ich relacji i świadome przekraczanie granic. Jej wizja jest bardziej stylizowana niż naturalistyczne interpretacje wcześniejszych twórców. Emocje zostają wyostrzone, relacja między Katarzyną a Heathcliffem nabiera niemal operowej intensywności. Film uwydatnia dramat namiętności jako świadomego wyboru, podczas gdy powieść Brontë pozostawia więcej miejsca dla nieuchwytnej, niemal metafizycznej siły łączącej bohaterów.

Ekranowa sugestywność i zmysłowość chwili kapituluje wobec przemijania oraz konsekwencji działań przedstawionych w powieści, która pozwala śledzić długotrwałe skutki obsesji i obserwować powolne dojrzewanie kolejnego pokolenia do pojednania. Film skupia się na kulminacji emocji, na napięciu chwili. Brontë natomiast rozciąga czas, pokazując, jak namiętność przenika lata i deformuje przyszłość. Autorka pozwala nam wejść w obszar milczenia, niedopowiedzeń i wewnętrznych pęknięć.

Powrót do książki po obejrzeniu adaptacji filmowej uwidacznia jej radykalizm. Wichrowe wzgórza nie są romansem w klasycznym sensie. To opowieść o przemocy uczuć, o społecznych hierarchiach i traumie odrzucenia. Brontë nie moralizuje, nie oferuje ukojenia. Pozwala bohaterom być okrutnymi i małostkowymi, a czytelnikowi nie daje komfortu jednoznacznej oceny.

Fenomen powieści Emily Brontë

Dlatego kolejne adaptacje pozostają jedynie interpretacjami, próbami uchwycenia jednego z wielu tonów tej historii, nigdy jej całości. Każda ekranizacja musi dokonać wyboru: podkreślić romantyzm albo okrucieństwo, psychologię albo krajobraz, społeczną opresję albo czystą namiętność. Tymczasem powieść Wichrowe wzgórza autorstwa Emily Brontë wymyka się takim redukcjom. Jest jednocześnie historią miłosną i antyromantyczną, realistyczną i niemal gotycką, brutalnie cielesną i metafizycznie nieuchwytną.

Źródło pozostaje w książce, ponieważ to ona pozwala namiętności wybrzmieć w pełnym wymiarze. W literaturze Heathcliff i Katarzyna nie są jedynie postaciami dramatu obyczajowego. Stają się figurami sił większych niż oni sami, jakby byli narzędziami czegoś, co przekracza społeczne konwenanse i indywidualną wolę. Ich uczucie ma w sobie coś z żywiołu, który nie poddaje się formie ani racjonalizacji. Jest nie tylko cielesne i psychologiczne, lecz także metafizyczne, niemal demoniczne, jakby wyrastało z samego krajobrazu wrzosowisk. To właśnie ta wielowarstwowość sprawia, że Wichrowe wzgórza są dziełem wyjątkowym i prawie niemożliwym do przełożenia na język kina.

Film może uchwycić spojrzenie, gest, dramatyczną kulminację. Nie jest jednak w stanie w pełni oddać narracyjnej konstrukcji, dystansu opowieści przekazywanej przez świadków ani niejednoznaczności moralnej, która rozmywa granice między ofiarą a katem. Powieść funkcjonuje jak echo, które powraca w kolejnych pokoleniach bohaterów, jak opowieść krążąca wokół traumy, której nie da się zamknąć w jednej scenie czy jednym obrazie. Nie jako klasyczna historia miłosna, lecz jako tekst, który opiera się jednoznacznym interpretacjom. Każda adaptacja odsłania tylko fragment, nigdy całość. Książka pozostaje nieuchwytna, pełna sprzeczności, otwarta na nowe odczytania.

Dlaczego Wichrowe wzgórza wciąż fascynują?

To opowieść o miłości, która nie daje się oswoić ani uprościć, bo w swojej istocie jest siłą niszczącą i twórczą zarazem, ciemną i pociągającą, ludzką i przekraczającą ludzką miarę.

Na tym właśnie polega fenomen Wichrowych wzgórz. To książka, która nie oferuje komfortu ani moralnej równowagi, a mimo to – a może właśnie dlatego – od blisko dwóch stuleci nie przestaje przyciągać czytelników na całym świecie. Każde pokolenie odnajduje w niej własny niepokój, własne pytania o naturę miłości, o granice dumy, o cenę odrzucenia i potrzebę absolutu. Powieść Emily Brontë nie starzeje się, ponieważ nie próbuje być aktualna. Ona dotyka tego, co w człowieku pierwotne, sprzeczne i niepokojące. I jak długo istnieć będą emocje, które wymykają się rozumowi, tak długo Wichrowe wzgórza pozostaną żywe – czytane, reinterpretowane, filmowane i na nowo przeżywane.

---